Jak powinien poruszać się Twój koń? cz. 1

W ostatnich latach tu i ówdzie przenika do świadomości koniarzy, że sposób w jaki kopyta są obciążane w czasie ruchu konia ma znaczenie. I to nie tylko dla kopyt samych w sobie. Dzięki poprawnemu ruchowi uzyskujemy dłuższy wykrok z jednocześnie lepszą amortyzację uderzenia kopyta o ziemię, co zmniejsza ryzyko kontuzji.

Zacznijmy od tego, na jakie sposoby koń w ogóle może stawiać nogi. Rozpatrując mechanikę przód-tył, kopyto może lądować na ziemi na trzy sposoby: uderzając o podłoże najpierw przednią częścią, płasko lub najpierw tylną częścią. W języku polskim przyjęły się określenia „od palca” i „od piętki”, które są kalkami angielskich określeń „toe first/heel first”. Nie używam ich w znaczeniu anatomicznym (w końcu całe kopyto jest palcem), a lokalizacyjnym (palec – przód kopyta, piętka – tył kopyta).

Kopyto stawiane od piętki

Kopyto stawiane od piętki

Kopyto stawiane od palca

Kopyto stawiane od palca

 Większość koni, które widujemy porusza się od palca. Czy to oznacza, że kopyto właśnie tak powinno lądować?

Żebyście mogli sami odpowiedzieć na to pytanie, zacznijmy od anatomii.

Kopyto zawdzięcza swój kształt w głównej mierze wypełniającym go kości kopytowej i aparatowi amortyzującemu.

Przekrój strzałkowy palca: a – kość pęcinowa, b – kość koronowa, c – kość kopytowa, d – trzeszczka kopytowa, e – strzałka gąbczasta, f – ścięgno zginacza głębokiego, g – ścięgno zginacza powierzchownego, h – ściana puszki kopytowej

Przekrój strzałkowy palca: a – kość pęcinowa, b – kość koronowa, c – kość kopytowa, d – trzeszczka kopytowa, e – strzałka gąbczasta, f – ścięgno zginacza głębokiego, g – ścięgno zginacza powierzchownego, h – ściana puszki kopytowej

Aparat amortyzujący kopyta

 W jego skład wchodzą dwie główne struktury wypełniające prawie całą tylną część kopyta: chrząstki kopytowe i strzałka gąbczasta.

Widok prawidłowej strzałki gąbczastej (różowa) i chrząstek kopytowych (niebieskie) od tyłu i z boku. Na żółto zaznaczone ścięgna mięśni zginaczy palców.

Widok prawidłowej strzałki gąbczastej (różowa) i chrząstek kopytowych (niebieskie) od tyłu i z boku. Na żółto zaznaczone ścięgna mięśni zginaczy palców.

Schematyczne umiejscowienie struktur amortyzujących. Kość kopytowa – żółta, chrząstki kopytowe – niebieskie, strzałka gąbczasta – czerwona.

Schematyczne umiejscowienie struktur amortyzujących. Kość kopytowa – żółta, chrząstki kopytowe – niebieskie, strzałka gąbczasta – czerwona.

Chrząstki kopytowe. Przyczepiają się do wyrostków dłoniowych kości kopytowej, stanowiąc jakby jej przedłużenie w tylnej części kopyta.

Chrząstki kopytowe: a – kość kopytowa, b – kość koronowa, c – chrząstka kopytowa, d – przyczep ścięgna zginacza głębokiego

Chrząstki kopytowe: a – kość kopytowa, b – kość koronowa, c – chrząstka kopytowa, d – przyczep ścięgna zginacza głębokiego

Zewnętrzna powierzchnia chrząstek pokryta jest splotami żylnymi, wewnętrzna (wklęsła) pokrywa w przedniej części staw kopytowy, w tylnej zaś wchodzi w kontakt ze strzałką gąbczastą. W porównaniu do kości chrząstka jest miękka i elastyczna. Przyjmuje kształt twardszej od niej ściany kopyta i odkształca się pod wpływem działających wewnątrz kopyta sił. Górna krawędź chrząstki kopytowej jest wyczuwalna i widoczna z zewnątrz w tylnej części kopyta nad krawędzią korony.

Z lewej dobrze rozwinięta chrząstka kopytowa, z prawej słabo rozwinięta chrząstka kopytowa.

Z lewej dobrze rozwinięta chrząstka kopytowa, z prawej słabo rozwinięta chrząstka kopytowa.

 Wygląd i kondycja (elastyczność) chrząstek kopytowych mogą nam wiele powiedzieć o tym, co dzieje się wewnątrz kopyta. W zdrowym kopycie chrząstki są grube i sprężyste, otaczające sploty żylne znajdujące się po ich wewnętrznej stronie na granicy ze strzałką gąbczastą.

a – sploty żylne, b – chrząstka kopytowa, c – ściana kopyta, d – tworzywo ścienne Z lewej rozwinięta chrząstka kopytowa otacza sploty żylne, z prawej nierozwinięta chrząstka jest zbyt cienka by zatopić w sobie sploty.

a – sploty żylne, b – chrząstka kopytowa, c – ściana kopyta, d – tworzywo ścienne
Z lewej rozwinięta chrząstka kopytowa otacza sploty żylne, z prawej nierozwinięta chrząstka jest zbyt cienka by zatopić w sobie sploty.

Zawsze widoczne sploty żylne zewnętrzne oraz sploty żylne wewnętrzne, widoczne gdy chrząstka jest zbyt cienka.

Zawsze widoczne sploty żylne zewnętrzne oraz sploty żylne wewnętrzne, widoczne gdy chrząstka jest zbyt cienka.

Za rozrost chrząstek kopytowych odpowiedzialny jest ruch. Poddawane pulsacyjnemu obciążeniu podczas uderzeń kopyta o ziemię rozrastają się z pierwotnych 3 mm grubości w chwili urodzenia do nawet 2,5 cm w dolnej części, obudowując liczne w tej okolicy sploty żylne. Główną funkcją chrząstek kopytowych jest przyjęcie obciążeń pochodzących z uderzenia kopyta o ziemię (a przeniesionych przez strzałkę gąbczastą) i rozproszenie ich na boki, co jednocześnie rozszerza puszkę kopytową. Oprócz tego odgrywają istotną rolę w mechanizmie kopyta pompującym krew, o czym w kolejnej części.

Strzałka gąbczasta. Wciśnięta między chrząstki kopytowe, strzałkę rogową i ścięgno mięśnia zginacza głębokiego jest główną strukturą amortyzującą kopyta.

Umiejscowienie strzałki gąbczastej.

Umiejscowienie strzałki gąbczastej.

Przekrój poprzeczny przez tylną część kopyta: a – strzałka gąbczasta, b – chrząstka kopytowa

Przekrój poprzeczny przez tylną część kopyta: a – strzałka gąbczasta, b – chrząstka kopytowa

Nie tylko przejmuje i rozkłada większość obciążeń w momencie uderzenia kopyta o ziemię, ale także chroni staw kopytowy i trzeszczkę kopytową. Prawidłowo wykształcona strzałka gąbczasta zbudowana jest z elastycznej tkanki łącznej chrzęstno-włóknistej. U młodych koni lub przy niedostatecznej stymulacji jest miękka, galaretowata i zawiera liczne komórki tłuszczowe. Jej rozwój zależy wyłącznie od ilości ruchu, jaką ma zapewnioną koń – pod jego wpływem zaczyna się przekształcać produkując tkankę włóknisto-chrzęstną.

Po lewej słabo rozwinięte struktury amortyzujące, po prawej dobrze rozwinięte.

Po lewej słabo rozwinięte struktury amortyzujące, po prawej dobrze rozwinięte.

Po lewej słabo rozwinięte struktury amortyzujące – wyraźnie widoczny dół opuszkowy czyli zagłębienie między wystającymi po bokach chrząstkami kopytowymi. Po prawej dobrze rozwinięta strzałka gąbczasta wypełnia dół opuszkowy.

Po lewej słabo rozwinięte struktury amortyzujące – wyraźnie widoczny dół opuszkowy czyli zagłębienie między wystającymi po bokach chrząstkami kopytowymi. Po prawej dobrze rozwinięta strzałka gąbczasta wypełnia dół opuszkowy.

Strzałka gąbczasta jest oczywiście wyczuwalna; jeśli jest dość twarda i sprężysta, świadczy to o dobrym rozwoju aparatu amortyzującego kopyta.

Przez uciskanie możemy ocenić stopień rozwinięcia strzałki gąbczastej. Powinna wypełniać dół opuszkowy – wtedy też ta nazwa anatomiczna przestaje mieć sens.

Przez uciskanie możemy ocenić stopień rozwinięcia strzałki gąbczastej.

Dobrze rozwinięta strzałka gąbczasta będzie wypełniać dół opuszkowy. Dół opuszkowy to nazwa anatomiczna, która w poprawnym kopycie przestaje mieć sens.

Dobrze rozwinięta strzałka gąbczasta będzie wypełniać dół opuszkowy. Dół opuszkowy jako nazwa anatomiczna w poprawnym kopycie przestaje mieć sens.

To od kondycji strzałki głównie zależy zdolność kopyta do swobodnego poruszania się po dowolnym terenie. Badania wskazują [Bowker, R.M.], że dla jej prawidłowego rozwoju krytyczny jest okres źrebięcy. Jeśli strzałka gąbczasta nie jest poddawana odpowiedniej stymulacji u młodego konia, nie osiągnie pełni swojego potencjału i mimo dostarczenia stymulacji później, zawsze będzie słabsza i gorzej rozwinięta. Daje się to wyraźnie zauważyć u moich koni. Dwa urodziły się na wielkich pastwiskach, gdzie biegały od chwili urodzenia, o dwóch wiem, że pierwsze lata życia przestały w boksie. I choć od ładnych paru lat żyją w identycznych warunkach, różnica w strzałce gąbczastej, a co za tym idzie całej mechanice kopyta, jest wyraźna.

Jakie wnioski możemy wyciągnąć z budowy kopyta?

Spójrzmy jeszcze raz na główne struktury wypełniające puszkę kopytową.

schem5

Wiemy już, że tylną część kopyta zajmują chrząstki kopytowe i strzałka gąbczasta. Za to przednią część puszki zajmuje kość kopytowa. Kości pełnią wiele ważnych funkcji, natomiast na pewno nie pełnią jednej – amortyzowania uderzeń.

Z logicznego i anatomicznego punktu widzenia uderzenie kopyta od palca nie tylko nie ma sensu, skoro aparat amortyzujący znajduje się z tyłu kopyta, ale także powoduje nadmierne obciążenia stawów, więzadeł i ścięgien, które jako bardziej elastyczne i ruchome od kośćca muszą w takiej sytuacji przejąć i zamortyzować energię uderzenia.

Budowa kopyta mówi wyraźnie, że to tył kopyta powinien być obciążony jako pierwszy.

Jak kopyto działa i co się dzieje, kiedy ruch od palca zaburza jego mechanikę –  w kolejnych częściach.

Zostaw komentarz!

Dodaj komentarz poniżej, albo trackback ze swojej strony. Możesz także
zasubskrybować komentarze przez RSS
Bądź miły, pisz na temat, nie spamuj.

Strona obsługuje Gravatar. Zarejestruj się na Gravatar.

Currently you have JavaScript disabled. In order to post comments, please make sure JavaScript and Cookies are enabled, and reload the page. Click here for instructions on how to enable JavaScript in your browser.

Mogą Cię zainteresować:close

Bądź zawsze na bieżąco!

Nie chcesz przegapić nowych artykułów lub  terminów warsztatów?

Polub nas na Facebooku!